XI NIEDZIELA ZWYKŁA

PIERWSZA ENCYKLIKA LEONA XIV.
PRZED CZYM OSTRZEGA NAS PAPIEŻ?

Niekontrolowany rozwój technologii zdaniem papieża stanowi dla nas poważne zagrożenie. W swojej pierwszej encyklice „Magnificahumanitas” Ojciec święty zauważa wprost, że nowoczesne systemy technologiczne mogą wymknąć się spod naszej kontroli. Czy w dobie sztucznej inteligencji ratunkiem dla ludzkości może być fundament nauki społecznej Kościoła? Pierwsza encyklika papieża „Magnificahumanitas” to pierwsza encyklika Leona XIV i to w dodatku odwołująca się do nauki społecznej Kościoła, w tym do słynnej encykliki imiennika obecnego papieża: Leona XIII – „Rerum novaraum”. O ile jednak wielki poprzednik naszego papieża stawał wobec wyzwań rewolucji przemysłowej, Leon XIV konfrontuje się z rewolucją cyfrową i usiłuje odnieść ją do fundamentalnych filarów ludzkiej cywilizacji. Nie sposób omawiać tutaj całej encykliki, warto jednak skupić się na pewnych istotnych kwestiach, które poruszył Leon XIV, odpowiadając poniekąd na społeczne obawy związane z rozwojem technologicznym. Ludzkość wobec decydującego wyboru. Pomijając w tym miejscu kwestie przekrojowe dotyczące problemów związanych z katolicką nauką społeczną – do której szeroko papież Leon odnosi się w swojej encyklice – skupmy się na moment na diagnozie naszych czasów, dokonanej przez papieża w kontekście cyfrowej rewolucji. Papież wyraźnie wyznacza ludzkości dwie drogi – jedna to los budowniczych wieży Babel, owocem powstawania której stała się „nie jedność, lecz rozproszenie”; druga zaś to los Nehemiasza i budowniczych Jerozolimy, zrujnowanej po niewoli babilońskiej. Wówczas to „dawna Jerozolima odnajduje na nowo wspólny język: nie język jednolitości, lecz komunii; harmonię, która rodzi się wówczas, gdy każdy przyjmuje swoją część odpowiedzialności, a cały lud uznaje, że jego siła pochodzi od Pana”. Papież ubolewa w pewien sposób nad zagubieniem współczesnego człowieka wierzącego, że czasy rewolucji cyfrowej i związanych z nią szybkich przemian, jakoś się ostatecznie ułożą. Tymczasem nasza kultura staje wobec wyzwania niespotykanego nigdy wcześniej. Jak okiełznać technologię? I to właśnie powyższe pytanie wydaje się istotnym punktem całej encykliki. Papież Leon wyraźnie zauważa, że zmiany, jakie zachodzą we współczesnym świecie – rozpowszechnianie sztucznej inteligencji, nauk kognitywnych, nanotechnologii, robotyki i biotechnologii – wymagają od nas radykalnej zmiany podejścia. Musimy bowiem na nowo wymyślić nowe ramy polityczne, duchowe i etyczne. To ogromne wyzwanie, na które zwracają liczni znawcy problemu rewolucji cyfrowej. Oto nasza kultura, którą wypracowywaliśmy całymi wiekami, niejako „gubi się”, zatraca zdolność właściwej absorpcji zachodzących zmian, tak by ludzkość mogła je przyjąć i oswoić. Owocem rewolucji cyfrowej jest z jednej strony prostsze życie czy lżejsza praca, ale z drugiej – katastrofa społeczna w postaci „epidemii samotności”, zaburzenia relacji społecznych, upadku autorytetów a wreszcie: ogromnego problemu kryzysów psychicznych, które nie omijają dzieci. Technologia zła czy dobra? Co ciekawe, Leon XIV nie poprzestaje na banalnej konstatacji, że środki są neutralne, lecz ich wykorzystanie jest niemoralne. Zwraca bowiem uwagę na dwie istotne kwestie. Po pierwsze, budowę narzędzi technologicznych, które składają się z algorytmów i są trenowane tak, by służyć określonym, niekoniecznie moralnym celom. Po drugie zaś – co wydaje się kluczowe – nie bez znacznie jest, w czyich rękach znajdują się narzędzia powstałe w wyniku rewolucji cyfrowej. Leon XIV nie poprzestaje na diagnozie, lecz proponuje też konkretne rozwiązanie.

OGŁOSZENIA PARAFIALNE 14.06.2026 r.